Burgemeester van Mechelen, Vlaams volksvertegenwoordiger en Fractieleider Vlaams Parlement

Waarom liberalen per definitie federalisten zijn

“Voor liberalen blijft het individu de maat van alle dingen, niet Vlaanderen, België of Europa.” Dat schrijven Kamerleden Patrick Dewael en Bart Somers in een vrije tribune in De Morgen.

 

Onuitvoerbaar, in strijd met de Europese structuren, ridicuul wat Brussel betreft en onmogelijk om partners te vinden aan Franstalige én Vlaamse kant. Dat zijn in een notendop de kritieken op de ontwerp-congresteksten van N-VA. Nog voor een stemkaart de lucht is ingegaan, lijkt N-VA zichzelf al buitenspel te hebben gezet bij de toekomstige regeringsvorming.

 

Een kwestie van ideologie

 

Een regering die overigens een tweederdemeerderheid inclusief PS zou vereisen om die confederale plannen te realiseren, wat dan weer niet strookt met de sociaaleconomische ambities. Maar het gaat om een ideaalbeeld, zoals elke partij er een heeft. Waarom droomt N-VA van confederalisme en kiest Open Vld voor federalisme? Een kwestie van ideologie, zo blijkt.

 

Het semantisch kunst- en vliegwerk en de begripsverwarring buiten beschouwing gelaten, is het verschil tussen federalisten en confederalisten te herleiden tot de antithese tussen liberalen en nationalisten. Voor de eersten primeert het individu als lid van een maatschappij op de staat. Volgens nationalisten maken mensen deel uit van groepen. Zij wensen vanuit een gemeenschappelijk verband de samenleving vorm te geven. Bottom up versus top down, vrij versus gestuurd.

 

Het individu blijft de maat van alle dingen

 

Het confederalisme van N-VA is dus niet zomaar een programma voor de zevende staatshervorming of wat gemorrel aan artikel 35 van de Grondwet. Het is de uitdrukking van een fundamenteel geloof dat enkel Vlaanderen het referentiekader kan zijn voor een toekomstige staatsstructuur. Hun hele politiek doen en laten wordt gestuurd door dat doel, ongeacht de belangen van de burger. Voor liberalen blijft het individu de maat van alle dingen, niet Vlaanderen, België of Europa. Een staat is een middel, geen doel op zich.

 

N-VA stelt een vrij zuiver confederalisme voor, waarbij Vlaanderen en Wallonië zowat de hele soevereiniteit verwerven en er slechts een rest-België overblijft. De federale democratische besluitvorming verdwijnt. In de plaats komt een permanente diplomatieke conferentie. Daar zit een logica in. In een confederaal België kan Vlaanderen prioritair haar eigen belang verdedigen. Als één van de twee niet akkoord gaat met een beslissing, mag men de zaak eenvoudigweg naar zich toetrekken.

 

Wat niet op Vlaams niveau kan worden beslist, is voor N-VA per definitie verdacht. Dat past volledig in de negatieve wij-zij-denken van nationalisten. Die visie is nergens zo aanwezig als in het Brusselstandpunt van N-VA. Hoewel deze stad een toonbeeld van meertalig kosmopolitisme is, wil de partij haar een binair model opleggen. Brussel als een stad van Vlamingen en niet-Vlamingen.

 

Geen blokkerende veto’s, maar echte democratie

 

Liberalen kiezen resoluut voor federalisme. Die staatsvorm laat toe democratische beslissingen te nemen op alle overheidsniveaus. Geen diplomatieke conferentie tussen Vlamingen en Walen dus, en ook niet langer blokkerende veto’s en belangen in Europese ministerraden. Wel echte democratie.

 

Dat impliceert dat in de verdere ontwikkeling van het Belgische federalisme, -confederale- beschermingsmechanismen worden afgebouwd. Die waren nodig zolang cultuur- of taalgevoelige kwesties op Belgisch niveau werden geregeld, maar mogen niet spelen bij het oplossen van economische vraagstukken. Een meerderheid mag geen misbruik maken van haar positie, maar een minderheid heeft evenmin dat recht. Federalisme is dus geen cadeautje voor de andere kant van de taalgrens.

 

Ideologische congruenties, geen communautaire verschillen

 

Om de democratie tot haar recht te laten komen, moeten meerderheden in het parlement gebaseerd zijn op ideologische congruenties over de taalgrens heen, niet op communautaire verschillen. Laten we ook de klassieke reducties en antagonistische fabels verwerpen.

 

Er zijn ongetwijfeld talloze Franstaligen die verregaande sociaaleconomische hervormingen willen doorvoeren om onze economie te versterken. En er zijn vele Vlamingen die het nut inzien om sociale risico’s op een hoger niveau te organiseren in plaats van driest de sociale zekerheid te splitsen. Tikt de pensioenbom bijvoorbeeld niet op Vlaamse bodem?

 

Gelaagde identiteit

 

Liberalen zijn overigens heus niet getrouwd met België, noch met Vlaanderen of Europa. Waar nationalisten één identiteit voorop stellen en op dat niveau de enige democratie organiseren, gaan liberalen uit van een gelaagde identiteit met op iedere laag politieke en democratische structuren.

 

Conform het subsidiariteitsprincipe zijn we overtuigd dat vele zaken best op Vlaams niveau worden geregeld, maar we erkennen evenzeer de meerwaarde van de federale en Europese niveaus die andere belangen van burgers beter kunnen dienen.

 

Democratisering van de Europese instellingen

 

Wat Europa betreft, pleiten we niet voor een Europese superstaat die de particuliere lidstaten zou vermorzelen en zich met elk beleid zou moeien. Wel voor een radicale democratisering van de Europese instellingen, die vervolgens handelen in het gedeelde Europees belang, en niet dat van de 28 lidstaten.

 

En de N-VA? Zij wenst in Europa enkel de Vlaamse belangen te verdedigen door te pleiten voor een intergouvernementeel Europa met veto’s. Consequent, dat wel. Maar ze ontkennen het nut van een gemeenschappelijke Europese politiek. Zoals confederalisme een eufemisme is voor separatisme, moet het “euro-realisme” hun euroscepticisme verbloemen.

 

De toekomst ligt in Europa

 

Dit is een vlucht naar het verleden, naar een ver vervlogen soevereiniteit. De toekomst van de lidstaten ligt in deze geglobaliseerde en uiterst concurrentiële wereld ontegensprekelijk in Europa. Daarom willen wij dat niveau uitbouwen tot een democratisch samenwerkingsinstrument.

 

De politieke plannen van de nationalisten zijn eerbaar, doch niet de onze. Wij liberalen kiezen voor het federalisme dat spoort met het liberale gedachtegoed dat het individu en de democratie centraal stelt, niet voor een isolerend wij-zij-denken rond de eigen gemeenschap.

 

Gepubliceerd in De Morgen, 16 november 2013