Burgemeester van Mechelen, Vlaams volksvertegenwoordiger en Fractieleider Vlaams Parlement

Begrotingsdebat 2016 in het Vlaams Parlement

Woensdag 16 december 2015 – Naar jaarlijkse gewoonte wordt het begrotingsdebat in het Vlaams Parlement gehouden. Hieronder vindt u de toespraak van OpenVld-fractieleider Bart Somers.

 

Enkel uitgesproken versie telt

Geachte leden van de regering,
Beste collega’s,

 

De voorbije uren is al veel gezegd en hebben we al heel wat debatten gevoerd over de begroting. Ik ga in mijn tussenkomst niet teveel in herhaling vallen, maar mij concentreren op enkele grote en belangrijke lijnen die wij zien en toejuichen in de begroting voor 2016.

 

In de eerste plaats dat deze begroting verder werk maakt van het gezond maken van de Vlaamse overheidsfinanciën. Nadat in 2015 een inspanning was gedaan van maar liefst 1,5 miljard euro, doet deze regering volgend jaar een extra besparing van 59 miljoen euro. Daardoor weet ze het tekort verder af te bouwen en zelfs beter te doen dan wat de Hoge raad voor Financiën toelaat. Dat kunnen we alleen maar toejuichen. De regering creëert zo ook ruimte voor nieuw beleid. In de begroting voor 2016 staat maar liefst 553 miljoen euro nieuwe beleidsruimte. 553 miljoen euro voor nieuwe initiatieven die een antwoord moeten geven op belangrijke uitdagingen. Voor welzijnsvoorzieningen, voor onderzoek en ontwikkeling, voor scholen, voor ziekenhuizen…

 

Volgend jaar wordt een kanteljaar voor deze Vlaamse regering. Tegenover elke euro extra besparing, staat bijna 10 euro nieuw beleid. Een verhouding die in de komende jaren alleen maar zal stijgen. Tegen het einde van de legislatuur zal de regering bijna 1 miljard euro ter beschikking hebben voor nieuw beleid. 1 miljard waarmee ze de toekomst kan aanpakken. Miljard die er alleen maar is omdat ze de moed heeft gehad om soms moeilijke keuzes te maken.

 

Want het was een moeilijke opdracht. In een Vlaanderen van ná de zesde staatshervorming. Met de extra middelen en bevoegdheden, kwamen ook extra verantwoordelijkheden. De Vlaamse begroting is een volwassen begroting geworden. Groot in omvang, 38 miljard euro, en daarmee zelfs groter dan de federale begroting. Maar tegelijk ook volatieler, onzekerder. De fiscale autonomie is met 35% gestegen, wat betekent dat de inkomsten voor een groter stuk afhangen van de conjunctuur. Die volatiliteit is nieuw voor Vlaanderen. Vóór de zesde staatshervorming was de Vlaamse regering grotendeels een subsidieregering, met quasi vaste inkomsten, de dotaties. Dat is gedaan. Nu moet ze zelf zien rond te komen.

 

Dat maakt dat we meer dan vroeger keuzes moeten maken. Ideologische keuzes. Dat is goed. Het stelt de zaken op scherp. En het zorgt ervoor dat we in dit parlement voorbij de details kunnen gaan en een debat voeren over de gekozen richting.

 

Als Open Vld hebben we een duidelijke visie over wat het beleid moet doen: mensen sterker maken. Niet door ze te betuttelen of afhankelijk te maken van een uitkering. Maar door te kiezen voor een slanke overheid, die haar kerntaken efficiënt uitvoert en mensen sterker maakt.

 

De voorbije jaren hebben we heel veel tijd en energie gestoken in de staatshervorming. De vraag die men stelde was steeds: moet Vlaanderen of federaal kunnen beslissen? Als liberalen stellen wij een principiëlere vraag. De éérste vraag als het ware. Moet de overheid of de burger beslissen? Het antwoord is voor ons duidelijk: laat de burger beslissen. Heb vertrouwen in hem of haar. Geef meer keuzevrijheid aan de mensen. En dat betekent ook dat je je als overheid terugtrekt. U concentreert op je kerntaken. En ervoor zorgt dat je die goed en efficiënt doet.

 

De Vlaamse regering kiest voor deze weg van vertrouwen en meer keuzevrijheid. Het overheidsapparaat wordt afgeslankt en efficiënter gemaakt. Dit jaar 700 Vlaamse ambtenaren minder en 14 agentschappen afgeschaft. Tegen het einde van de legislatuur zal de Vlaamse overheid 30 entiteiten en 4.000 ambtenaren minder tellen. Structurele ingrepen en besparingen die ervoor zorgen dat de regering de belastingdruk kan laten dalen. Niet alleen door eigen belastingen te verlagen, zoals de miserietaks of de schenkingsrechten, maar ook door de federale taks shift onverkort door te geven aan de Vlaamse belastingbetaler. Geen sprake dus van hogere Vlaamse opcentiemen om de federale belastingverlaging te compenseren. Dat alleen betekent een inspanning van Vlaanderen van bijna 583 miljoen euro tegen het einde van deze legislatuur. Dat is dus meer dan een half miljard euro belastingverlagingen. Een half miljard meer koopkracht. Een half miljard euro meer keuzevrijheid voor de mensen. Niet eenmaal, niet tweemaal, maar structureel. Elk jaar opnieuw.

 

Ook in haar beleid staat maximale keuzevrijheid voorop. Mensen met een handicap, bijvoorbeeld, krijgen een budget, dat ze vrij kunnen besteden. En de overheid? Die richt zich naar de keuzes van de mensen. Bijvoorbeeld in het openbaar vervoer: bussen zullen rijden waar ze gevraagd worden. Niet meer gratis, dat is juist, maar ook niet meer leeg. Een overheid die keuzes ook respecteert en minder regels oplegt. In de woningmarkt bijvoorbeeld, waar ze vandaag te weinig ruimte laat voor nieuwe woonvormen zoals co-housing en andere vormen van gemeenschappelijk wonen. Het zijn nieuwe tendensen, waarbij mensen eigen, nieuwe keuzes maken, die de overheid moet respecteren.

 

Een overheid die zelf ook efficiënter werkt en afslankt. Ook hier kiest de Vlaamse regering voor de juiste weg. Niet alleen bij zichzelf, maar ook in het bestuurlijke landschap in Vlaanderen. De integratie van de OCMW’s, de afslanking van de provincies, het aanmoedigen van fusies… Fundamentele hervormingen waarvan we veel verwachten. En daarom erop rekenen dat ze onverkort worden uitgevoerd.

 

Collega’s,

 

Een slankere, efficiëntere overheid dus. Maar die – laat daar geen misverstand over bestaan – wel nodig is. En voor ons ook een zeer duidelijk taak heeft: empowerment. Zorgen dat iedereen kan kiezen. Dat elke mens de middelen heeft om vrij te zijn.

 

Dat is onze invulling van sociaal beleid. Niet ons geweten sussen door mensen een uitkering te geven. Maar ervoor zorgen dat mensen sterker worden. In het onderwijs bijvoorbeeld, waar we pleiten voor een verlaging van de inschrijvingsplicht. Omdat het vooral de kinderen zijn uit de zwakste gezinnen die vandaag thuis blijven en daardoor de boot missen. Vanaf hun eerste levensjaren met een achterstand opgezadeld zijn. En ja, dat ook durven koppelen aan de kinderbijslag. Om op die manier ouders te responsabiliseren. Hen ertoe te dwingen hun kinderen alle kansen te geven. De vorige minister van onderwijs maakte steeds een halszaak van luxeverzuim. Laten we ons nu vooral concentreren op kansenverzuim.

 

Empowerment dus. Ook voor nieuwkomers. De verplichte inburgering – destijds ingevoerd door Marino Keulen – wordt aangescherpt. De inspanningsverbintenis wordt een resultaatsverbintenis. Een goede zaak. Het zal hun kansen op een job, een eigen inkomen, op meer keuzevrijheid dus, alleen maar verhogen. Maar tegenover deze plichten, staan ook rechten. Zoals het recht om niet gediscrimineerd te worden. Ook hier heeft de overheid een essentiële taak. Discriminatie gaat regelrecht in tegen vrijheid en is daarom voor ons ontoelaatbaar. Deze regering maakt werk van een strengere aanpak van discriminatie, bijvoorbeeld op de arbeidsmarkt.

 

Empowerment, ook van jongeren. Door te werken aan de-radicalisering bijvoorbeeld. Door jongeren een kritische en brede maatschappelijke visie te laten ontwikkelen, maken we ze minder vatbaar radicalisering. Maken we hen sterker en zelfbewuster. Maar ook door de initiateven rond mediawijsheid. Op initiatief van Sven Gatz zullen mensen worden ondersteund om op een bewuste, kritische en effectieve manier met media aan de slag te gaan.

 

Collega’s,

 

Deze regering maakt niet alleen de Vlaamse financiën gezond, ze kiest ook voor hervormingen. Ook dat juichen we toe.  En sporen we de regering aan om het hervormingspad verder te zetten. Conservatisme loert om de hoek. Er dreigt hervormingsmoeheid. Mensen hebben schrik voor verandering. Houden vast aan het status quo. Daar mogen we niet aan toegeven. Want het status quo biedt alleen maar valse zekerheden. De hervormingen mogen niet stilvallen en op sommige vlakken moeten we een tandje durven bijsteken.

 

Ik denk bijvoorbeeld aan de klimaatopwarming. Na het succes van Parijs moet Vlaanderen resoluut de kaart trekken van een vernieuwend klimaatbeleid. De suggestie van de minister-president voor een Vlaamse klimaattop steunen we. Ook de vergroening van de fiscaliteit, ingezet door minister Turtelboom, is de enige, juiste weg. Maar we moeten verder gaan. Onze economie is vandaag nog teveel een afvaleconomie. Grondstoffen worden verbruikt om producten te produceren die we na een tijd weggooien. We moeten gaan naar een kringloopeconomie, een circulaire economie. Die producten en grondstoffen zoveel mogelijk herbruikt. Hier ligt een enorme opportuniteit voor Vlaanderen. We moeten onze bedrijven actief begeleiden richting circulair ondernemen en produceren. Zo maken we onze bedrijven niet alleen sterker, maar kiezen we ook resoluut voor een afvalarme en dus milieuvriendelijke economie.

 

Meer nog, Vlaanderen moet volop de sectoren en technologieën van de toekomst omarmen. Zelfrijdende wagens, e-health, Airbnb, pop-up-stores… het zijn maar enkele voorbeelden van nieuwe technologieën, diensten en concepten die zich volop ontwikkelen. In plaats van nieuwe regeltjes uit te werken die deze evoluties belemmeren, moeten we juist deze nieuwe vormen omarmen en kansen geven. Denk aan de zelfrijdende auto: terwijl wij ons afvragen welke regels we moeten uitwerken, rijden ze in de VS al rond.

 

Het inperken van die regeldrift blijft een permanent aandachtspunt. Het is goed dat de omgevingsvergunning er aankomt. Maar het werkt stopt daar niet. Er zijn nog zeer veel mogelijkheden om vergunningen drastisch te vereenvoudigen en te versnellen. Een regering die daarvan een prioriteit maakt, zal op onze volle steun kunnen rekenen.

 

Dat geldt ook voor de bestuurlijke hervormingen. De integratie van de OCMW’s, de afslanking van de provincies, de fusies van gemeenten… Ik verwees er al naar. Ook hier loert een conservatisme om de hoek. Maar ook hier rekenen we erop dat de regering doorzet. Elke euro die we minder geven aan verouderde instellingen en instanties, kunnen we geven aan nieuwe beleid. Aan mensen. Maar ook aan steden en gemeenten die kampen met grote samenlevingsproblemen. In die zin kan je niet blind zijn voor de vraag van Vilvoorde voor extra ondersteuning. Er zit daar iets grondig fout. Maar we hebben er gelukkig een bestuur dat zich daarvan bewust is en er wil aan werken. We mogen niet doof blijven voor hun noodkreet. Dan maken we een kapitale fout.

 

Collega’s,

 

Ik kom even terug op de Septemberverklaring. Wat ons daarin, opviel was de positieve, optimistische toon van de minister-president. Geen bangmakerij of doemdenken. Maar hoop en vertrouwen. De wereld verandert snel, en dat zorgt voor onrust en angst. Maar niet bij deze Vlaamse regering. Voor haar is het juist een aanmoediging om nog verder te gaan. Om nog sneller te hervormen.

 

De begroting voor 2016 maakt dat optimisme ook hard. De cijfers laten zien dat het vooruitgangsoptimisme van deze regering steunt op een stevig financieel fundament. En met haar beleid geeft ze vertrouwen. Vertrouwen in de toekomst. Maar ook vertrouwen in mensen. Geeft ze hen de vrjjheid om zelf te kiezen. En maakt ze ze sterker, zodat ze bewust kunnen kiezen.

 

Mensen de vrijheid geven om te kiezen. Mensen sterker maken. Dat is waar Open Vld voor staat. En daarom zal onze fractie deze begroting met volle overtuiging goedkeuren.

 

Ik dank u.

 

Download hier de tekst.